Türkiye’ye Geri Dönmek: Ne Zaman Mantıklı, Ne Zaman Değil?

Türkiye’ye dönmek bir başarısızlık işareti olarak görülmemeli. Doğru zamanda ve planlı yapıldığında yurt dışında kazandığınız diploma, dil ve deneyim burada çok değerli olabilir. Yanlış zamanda yapıldığında ise geri kazanması zor haklarınızı kaybedebilirsiniz. Bu yazıda karar vermeden önce bakmanız gereken noktaları paylaşıyorum.

Neden bu konuyu yazıyorum?

Yıllar içinde gördüğüm şu: Gidiş kararı aylarca planlanıyor, dönüş kararı ise çoğu zaman tek bir zor kışta, bir iş kaybında veya aileden gelen bir haberde veriliyor. Kanada’daki danışmanlık ortaklığım döneminde de bu ikilemi çok yakından izledim. Bu yazıyı, dönüşü aceleyle verilen bir karar yerine bir plan olarak düşünmeniz için yazdım. Dönmek de kalmak da meşru seçimler. Önemli olan kararı bilerek ve takvimi hesaplayarak vermek. Aşağıda bu kararı etkileyen başlıca noktaları sıraladım.

Artıları

• Aile ve sosyal bağ: Yaşlanan anne baba, çocukların büyükanne ve büyükbabayla büyümesi ve tanıdık bir sosyal çevre çoğu kişi için en güçlü sebep.
• Uluslararası profil avantajı: Yabancı dil, yurt dışı diploması ve deneyim Türkiye’de özellikle çok uluslu şirketlerde ayırt edici olabilir.
• Uzaktan çalışma imkânı: Yurt dışındaki işverenle uzaktan devam edebilenler için dönüş daha yumuşak geçebilir. Bunun vergi ve sözleşme boyutunu mutlaka bir uzmana danışın.
• Kendi işini kurmak: Yurt dışında öğrendiğiniz bir model veya ağ Türkiye’de girişim fırsatına dönüşebilir.

Bu artıların en güçlü hâli, dönüşün bir hedefe bağlı olduğu durumlarda ortaya çıkıyor. Belirli bir iş teklifi, aile şirketi veya net bir girişim fikriyle dönenler genelde daha hızlı uyum sağlıyor. Yurt dışında kurduğunuz ağı canlı tutmak da ileride iş birliği için kapı açık bırakıyor.

Eksileri

• Oturum haklarını kaybetme riski: Kanada’da kalıcı oturum sahiplerinin her beş yılda en az 730 gün Kanada’da bulunması gerekir. İngiltere’de süresiz oturum (ILR), genel kural olarak iki yıldan uzun kesintisiz yurt dışında kalınırsa düşer.
• Vatandaşlığa az kalmışken dönmek: Kanada vatandaşlığı için son beş yılda en az 1.095 gün fiziksel bulunma şartı var. Bu sürenin tamamlanmasına az kalmışken ayrılmak sonradan çok pişmanlık yaratabiliyor.
• Ters kültür şoku: Trafik, bürokrasi veya iş temposu, dönen kişiye ilk aylarda beklenenden ağır gelebiliyor.
• Maaş ve kur farkı: Türkiye’deki maaşlar döviz bazında genelde daha düşük. Birikiminizi ve borçlarınızı hangi para biriminde tuttuğunuz önem kazanır.
• Diploma denkliği ve askerlik: Bazı meslekler için denklik süreci, erkekler için de askerlik durumu dönüş planına önceden eklenmeli.

Oturum kurallarında ayrıntılar önemli. Kanada’da 730 gün art arda olmak zorunda değil ve bazı istisnalar var. İngiltere’de de hakkı düşen kişiler için geri dönen yerleşik vizesi gibi yollar bulunuyor. Ancak bu yollar garanti değil. Kendi durumunuzu resmi kaynaktan veya lisanslı bir danışmandan teyit etmeden bilet almayın.

Kimlere uygun, kimlere değil?

Dönüş şu durumlarda daha mantıklı:

• Oturum veya vatandaşlık hakkını güvenceye almış ya da bilerek bırakmaya karar vermiş olanlar
• Türkiye’de somut bir iş, girişim veya aile sorumluluğu olanlar
• Uzaktan çalışmayla gelirini dövizde tutabilenler
• Yurt dışında kazandığı deneyimi Türkiye’de nerede kullanacağını önceden araştırmış olanlar

Şu durumlarda biraz daha beklemek iyi olabilir:

• Kalıcı oturum veya vatandaşlık başvurusuna birkaç ay kalmış olanlar
• Kararı zor bir dönemin hemen ardından, duygusal olarak verenler
• Türkiye’de iş ve gelir planı henüz netleşmemiş olanlar
• Çocuğunun okul yılının ortasında taşınmak zorunda kalacak aileler

Haklarınızı netleştirmek için Kanada’da kalıcı oturum, Kanada vatandaşlığı ve İngiltere’de ILR ve vatandaşlık yazılarıma bakabilirsiniz.

Ailelere hep söylediğim şu: Dönerken kapıyı aralık bırakın. Mümkünse vatandaşlığı tamamlayın veya oturum şartlarını nasıl koruyacağınızı bilin. Böylece Türkiye’de işler beklediğiniz gibi gitmezse yeniden yola çıkma seçeneğiniz elinizde kalır. Bir de dönüşten önce Türkiye’de altı aylık bir gelir ve gider planı yapın. Bu plan, ilk ayların belirsizliğini çok azaltır.