Yurt Dışında Çocuk Büyütmek: Eğitim, Kimlik ve Anadil

Yurt dışına aileyle taşınmak, çoğu zaman çocuklar için verilmiş bir karardır. Bence bu karar çocuğa gerçekten büyük kapılar açabilir. Ama eğitim, kimlik ve anadil konularını baştan düşünmeyen aileler, birkaç yıl sonra beklemedikleri sorularla karşılaşıyor.

Neden bu konuyu yazıyorum?

Ailelerle yaptığım görüşmelerde konu hep okul, vize ve bütçe etrafında döner. Çocuğun evde hangi dili konuşacağı, kendini nereli hissedeceği ise nadiren masaya gelir. Oysa yıllar içinde gördüğüm en büyük pişmanlıklar tam da bu başlıklarda. Kanada’da bir eğitim danışmanlığı firmasının kurucu ortakları arasındayken de bunu yakından izledim.

Artıları

• Erken yaşta ikinci dil: Çocuklar yeni dili okulda, oyun içinde ve aksansız biçimde öğrenir. Yetişkinlerin yıllarca uğraştığı şeyi birkaç yılda doğal yoldan kazanırlar.
• Farklı bir eğitim anlayışı: Kanada, Hollanda veya İngiltere gibi ülkelerde ezberden çok proje, tartışma ve soru sormaya yer veriliyor. Bu ortam bazı çocuklarda özgüveni belirgin biçimde artırıyor.
• Çok kültürlü bakış: Farklı geçmişlerden arkadaşlarla büyüyen çocuk, farklılığı daha kolay kabul ediyor. Bu da ileride iş hayatında ciddi bir avantaja dönüşüyor.
• Erken bağımsızlık: Yeni bir düzene alışmak zorunda kalan çocuk, kendi işini görmeyi ve sorun çözmeyi daha erken öğreniyor. Toplu taşımayı kullanmak, okulda kendini ifade etmek gibi küçük adımlar zamanla büyük bir özgüvene dönüşüyor.
• Anadili koruyan imkânlar: Milli Eğitim Bakanlığı’nın yurt dışındaki 5-16 yaş arası çocuklar için EBA üzerinden sunduğu ücretsiz “Ülkem Yanımda” platformu bunlardan biri. Toronto’da okul kurulunun anaokulundan 8. sınıfa kadar açık olan ILE (International Languages Elementary) programı gibi yerel dil dersleri de var. Hangi dillerin sunulduğu okuldan okula değişiyor, bu yüzden bulunduğunuz bölgedeki okul kuruluna sormanızı öneririm.

Eksileri

• Anadil hızla geriliyor: Okul dili kısa sürede baskın hâle gelir. Evde bilinçli çaba yoksa çocuk Türkçeyi anlar ama konuşmakta zorlanır. Okuma ve yazma ise çok daha hızlı kaybolur.
• Kimlik arasında kalmak: Ergenlik döneminde “Ben buralı mıyım, oralı mı?” sorusu sık çıkar. Türkiye’de “yabancı”, yeni ülkede “göçmen” gibi hissetmek çocuğu yorabilir.
• İlk aylardaki uyum yükü: Dil bilmeden sınıfa girmek, özellikle 10 yaş üstü çocuklar için zordur. Akademik geri kalma ve içe kapanma bu dönemde görülebilir.
• Geri dönüş ihtimali: Aile ileride Türkiye’ye dönerse çocuğun Türk müfredatına uyumu ve denklik konuları ayrı bir süreç hâline gelir.
• Rollerin yer değiştirmesi: Çocuk yeni dili ebeveynden çok daha hızlı öğrenir. Bir süre sonra okul toplantısında, doktorda veya resmi dairede ailenin tercümanı olur. Bu durum çocuğa yaşından büyük bir sorumluluk yükleyebilir.
• Geniş aileden uzaklık: Babaanne, dede ve kuzenlerle bağ, ekran üzerinden kurulan bir ilişkiye dönüşebilir.

Kimlere uygun, kimlere değil?

Bu kararın tek bir doğru cevabı yok. Çocuğun yaşı, karakteri, ailenin ne kadar kalmayı planladığı ve evdeki dil düzeni sonucu doğrudan etkiliyor. Benim gözlemim, küçük yaşta giden çocukların genelde daha hızlı uyum sağladığı yönünde. Ergenlik çağında gidenlerde ise süreç daha inişli çıkışlı olabiliyor. Aşağıdaki listeyi bir başlangıç noktası olarak düşünün.

Daha uygun olduğunu düşündüğüm aileler:

• En az birkaç yıl kalmayı planlayan ve evde Türkçeyi bilinçli olarak yaşatmaya hazır olanlar.
• Çocuğu okul öncesi veya ilkokul çağında olanlar.
• Okul seçimini mahalle ve kira kararıyla birlikte düşünenler.

Daha dikkatli düşünmesi gerekenler:

• Çocuğu lise son sınıflarda olup üniversite sınavına çok yakın olanlar.
• Dönüş tarihi belirsiz, planı her yıl değişen aileler.
• Çocuğun fikrini hiç sormadan karar verenler.

Lise çağındaki çocuklar için yolları Kanada’da lise eğitimi ve veli olarak gitme yazımda anlattım. Hollanda için uluslararası okul seçenekleri, İngiltere için yatılı okul rehberi de işinize yarayabilir.

Ailelere hep söylediğim şey şu: Evde Türkçe konuşmak tek başına yetmiyor. Haftada birkaç kez birlikte Türkçe kitap okuyun, çocuğun Türkçe yazmasını teşvik edin. Bir de taşınmadan önce çocuğunuzla açıkça konuşun. Kararı onunla paylaşan aileler, ilk yılı çok daha rahat geçiriyor.