Yurt Dışında Çalışma Kültürü: İş-Yaşam Dengesi Gerçekten Daha İyi mi?

Kısa cevabım şu: Çoğu gelişmiş ülkede mesai saatleri daha net ve akşamlar daha çok size ait. Ama denge kendiliğinden gelmiyor. Sektör, şehir, vize durumu ve işvereniniz bu dengeyi Türkiye’deki kadar belirliyor. Bu yazıda yıllar içinde gördüğüm artıları ve eksileri açıkça paylaşıyorum.

Neden bu konuyu yazıyorum?

Görüşmelerde en sık duyduğum cümlelerden biri “Orada insanlar beşte işten çıkıyormuş” oluyor. Bu kısmen doğru. Ancak yurt dışına giden çoğu kişi ilk yıllarını öğrenci işlerinde, deneme sürelerinde veya vize bağımlı pozisyonlarda geçiriyor. Bu dönem hiç de rahat geçmeyebiliyor. Bir de şunu fark ettim: Türkiye’den bakınca yurt dışındaki iş hayatı çoğu zaman sosyal medyadaki birkaç paylaşımla şekilleniyor. Oysa aynı şehirde bir yazılımcı, bir hemşire ve bir restoran çalışanı çok farklı bir denge yaşıyor. Beklentiyi gerçekçi kurmak için iki tarafı da anlatmak istedim.

Artıları

• Net mesai sınırları: Kanada, İngiltere veya Avustralya’daki birçok iş yerinde mesai sonrası e-posta ve telefon beklentisi daha düşük. Akşamı ve hafta sonunu korumak kültürel olarak daha kabul görüyor.
• Yasal izin hakları: İngiltere’de beş gün çalışan biri yılda 28 gün ücretli izin hakkına sahip. Bu sürenin içine resmi tatiller de sayılabiliyor.
• Uzun saatler daha az yaygın: OECD verilerine göre Türkiye’de çalışanların yaklaşık dörtte biri çok uzun saatler çalışıyor. OECD ortalaması ise yüzde 10 civarında.
• Esnek çalışma: Hibrit model, esnek başlangıç saatleri ve çocuk için izin talepleri daha kolay konuşulabiliyor. Bunu talep etmek çoğu iş yerinde normal karşılanıyor.
• Daha düz hiyerarşi: Yöneticiye ilk adıyla hitap etmek ve fikir söylemek normal karşılanıyor.

Bu artılar en çok kurumsal işlerde, kamu sektöründe ve sendikalı iş yerlerinde hissediliyor. Küçük işletmelerde yasal kurallar aynı olsa da günlük uygulama işverene göre değişebiliyor.

Eksileri

• Kısa izinle başlangıç: Kanada’da federal düzeyde düzenlenen işlerde asgari yıllık izin bir yıl sonra yalnızca 2 hafta. Eyaletlerin çoğunda da başlangıç hakkı iki hafta. Türkiye’de 1 ile 5 yıl arası kıdemde yasal asgari 14 gün.
• İlk yılların temposu: Okul, yarı zamanlı iş ve kira bir araya gelince denge kurmak zorlaşıyor. Bunu yıllar içinde çok gördüm.
• Performans kültürü: Mesai net olabilir ama mesai içindeki beklenti yüksek. Verimsiz geçen saat kolay fark ediliyor.
• Sektör farkı büyük: Finans, hukuk, sağlık ve girişim dünyasında uzun saatler orada da yaygın.
• Sosyal yalnızlık: İş arkadaşlığı çoğu zaman iş saatinde kalıyor. Akşam boş kalan zamanı dolduracak bir çevreyi kurmak vakit alıyor.

Vize durumu da dengeyi doğrudan etkiliyor. İşverene bağlı bir çalışma izniyle çalışıyorsanız iş değiştirmek daha zor olabiliyor. Bu da fazla mesaiye ya da zor bir yöneticiye itiraz etmeyi güçleştirebiliyor. Kalıcı oturuma geçtikten sonra pazarlık gücü genelde artıyor. Bu yüzden ilk yılları dengeye giden yolun bir parçası olarak görmek daha sağlıklı.

Kimlere uygun, kimlere değil?

Bu çalışma kültürü şu kişilere daha iyi gelir:

• Mesai içinde odaklanıp akşamını korumak isteyenler
• Açık iletişimi ve net görev tanımını sevenler
• Kariyerinin ilk yıllarındaki zorluğu bir yatırım olarak görebilenler
• Kendi sınırlarını nazikçe ama net biçimde ifade edebilenler

Şu durumlarda beklenti hayal kırıklığı yaratabilir:

• Uzun yıllık izni ilk günden bekleyenler
• Yüksek tempolu bir sektörde çalışıp düzenli mesai hayal edenler
• İş arkadaşlarıyla Türkiye’deki gibi yakın bir sosyal hayat bekleyenler

İş başvurusu ve mülakat tarafını merak ediyorsanız Kanada’da özgeçmiş ve mülakat kültürü ile İngiliz mülakat kültürü yazılarıma göz atabilirsiniz.

Ailelere ve gençlere hep söylediğim şu: İş-yaşam dengesini en çok meslek ve işveren seçerken kazanırsınız. Ülke size daha iyi bir çerçeve sunar. O çerçevenin içini dolduran ise sizin seçtiğiniz sektör ve kurduğunuz düzen olur. Mülakatta çalışma saatlerini, izin politikasını ve uzaktan çalışma imkânını sormaktan çekinmeyin. Bu sorular orada profesyonellik işareti olarak görülür.